Trường làng – tản văn của Đặng Quỳnh

Hôm nay đứng từ xa nhìn thấy ngôi trường làng khang trang trong nắng, thật đáng tự hào. Ngôi trường ấy, cách đây hơn 60 năm về trước, phên tre, vách nứa gió thổi lồng lộng, mái ngói âm dương dột nát nhưng đã sinh ra biết bao người con con ưu tú.

Ngày ấy, ngôi trường nằm lọt thỏm giữa những đồi trẩu, đồi xoan bạt ngàn. Lớp học dựng bằng cây tre nứa, nền đất, sân trường mấp mô ụ đất toàn cỏ may. Khi nghỉ hè, dân đuổi trâu vào trong sân trường ăn cỏ, người lớn thì có chỗ nằm, trẻ trâu thì có chỗ nô, là nơi đánh trận. Có lần mải xung trận, cả đàn trâu đi ăn lúa, sạch cả thửa ruộng nhà người ta, tối về bị bố cho ăn đòn no nê.

Trường làng ngày ấy, học sinh đi chân đất, bách bộ xa nhất là 7 km, tay cầm vở chứ không có cặp, đi thành tốp với nhau như chạy mới kịp vào lớp, còn tan học thoải mái la cà, đến nhà không tối là được. Thầy cô giáo mới có dép để đi, nhưng cũng chỉ là dép lê, hoặc dép cao su quai hậu. Mùa đông ngồi trong lớp mà như ở giữa đồng, run cầm cập, tay cóng viết chữ chẳng thành nét, thầy cô cho giải lao, lũ trò lại cùng nhau nhặt củi nhóm bếp sưởi ấm.

Học sinh trường làng chẳng ai học giỏi được đi thi nọ thi kia, bởi vì ngoài giờ đi lớp đứa nào cũng phải chăn trâu, cắt cỏ, trông em, nấu cám lợn, gánh nước, lấy củi, xay thóc, giã gạo, quét nhà, giặt giũ không được ngơi tay, có đứa còn lên nương rẫy, cày bừa với bố mẹ. Ở trường cũng không có những hoạt động nổi, nên khá chán. Nhiều đứa có năng khiếu, nhưng không thể hiện được tài năng, nên phong trào học tập cũng không thể bằng nơi phố thị. Thỉnh thoảng lại có đứa bỏ học để lấy chồng lấy vợ. Đứa thì bỏ học giữa chừng vì nhà nghèo, vì đông anh em hay vì lý do nào đó.

Bẵng đi vài năm không gặp nhau, mấy đứa lớp trên bỗng mặc quân phục bộ đội về quê ăn tết, nó đẹp mê ly, chẳng biết đi tự khi nào. Cũng từ hình ảnh đẹp đó, các thế hệ học sinh sau đã biết học lên cao, rồi đi thoát ly xa nhà.

Các bậc phụ huynh cũng có cái nhìn nhận khác trước, không ép con bỏ học, không còn cảnh bố mẹ đặt đâu con phải ngồi đấy như xưa nữa, mà biết động viên con học hành tử tế, để được thỏa nỗi ước mơ. Tuy vậy, không phải đứa nào rời ngôi trường làng này cũng thành tài hết, nhiều đứa cũng bôn ba 4 bề đủ cả.

Trải qua một quãng đường thật dài, hôm nay tất cả mái đầu đều đã bạc, mới được gặp lại nhau thời chân đất trường làng. Thật hãnh diện và xúc động, rất nhiều đứa đã thành danh. Đứa thì ở nơi tuyến đầu, đứa thì nhà giáo, đứa thì khoác blu đủ cả… thế mà chẳng biết gì về nhau của tuổi thanh xuân. Nay đã hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó, trên tay cầm cuốn sổ hưu để phòng lúc tuổi già, trong lòng rưng rưng cảm ơn ngôi trường làng xấu xí.

Mái trường tuy đơn sơ, nhưng đã tô thắm cuộc đời, cho ta biết đọc biết viết những nét chữ đầu tiên, những trang sách đã mở ra bao ước mơ hoài bão, chân trời xa tít và biển lớn bao la, đang đợi lũ học trò sải cánh mà bay.

Không cần trường lớp khang trang mới có cái chữ. Trong tim có tình yêu quê hương đất nước, thì trường làng hay trường phố đều là nơi để cho ta chắp cánh bay vượt đại dương. Tôi cũng là một đứa học trò nhà nghèo, mẹ dắt tay đến lớp, được cô giáo cầm tay viết chữ o đầu tiên, ở ngôi trường làng./.

Đặng Quỳnh.
dangquynh2025@gmail.com