Mái ngói – tản văn của Quốc Quy

Tôi chưa từng nghĩ rằng cái mái ngói đỏ thân quen ấy sẽ có ngày biến mất đi…

Dịp lễ được nghỉ dài ngày, tôi tranh thủ về quê sau chuỗi ngày làm việc khá tất bật hậu Tết Nguyên Đán. Ngay dịp này, ngôi nhà cổ xưa từ thời ông sơ, ông cố cũng rũ bỏ lớp bụi thời gian cũ, khoác lên mình chiếc áo hiện đại mới toanh như bao láng giềng khác.

Nhà tôi hiện diện nổi bật trong mắt bất kỳ ai ghé đến hoặc lướt ngang qua không phải do nằm ở vị trí trung tâm của xóm mà bởi vì màu gạch đỏ đất nung đang bao trùm từ sau ra trước. Cái màu đã làm “ngọn hải đăng” cho tôi suốt thời thơ ấu mỗi khi chơi thả diều đồng xa trong từng mùa gặt lúa. Cái mái ngói đỏ duy nhất còn tồn tại trong phạm vi bán kính 1000m.

Trước kia thì xung quanh đây đa phần là nhà sàn cao, mái ngói dạng đặc trưng của miền sông nước Tây Nam Bộ. Ông nội tôi kể lại đó là cách để tránh những lần lũ lớn. Dưới sàn nhà tôi vẫn còn cây cột chống nhà ghi dấu mốc các đợt mưa lũ miền Tây thời trước. Nếu tôi nhớ không lầm, năm được đánh dấu cao nhất là năm 2000 – một năm sau khi tôi đến với cuộc đời.

Sau này tình trạng mưa lũ, đê điều không còn gây tác hại với các dạng nhà thấp và dân quê tôi cũng bắt đầu bước vào làn sóng hiện đại hóa, nhà tường lót gạch mát lạnh mọc lên ồ ạt hoặc được tái tạo từ các nhà sàn cao thuở trước. Cuộc sống gia đình tôi cũng hội nhập cùng sự phát triển của thời đại nhưng cấu trúc ngôi nhà thì vẫn giữ nguyên nếp cũ. Nội nói đó là nhà của ông bà, hư chỗ nào thì sửa lại chỗ đó, chưa cần thiết thì cũng không cần “đập đi, xây lại”. Nhờ đó tôi thấy nhà tôi hay nói chính xác là những tấm ngói đỏ đất nung kia lại trở nên đặc biệt, vừa độc đáo khác lạ lại như vừa lưu giữ biết bao nhiêu ký ức và “hồn” của cha ông.

Cứ mỗi độ mưa về, 3 thế hệ dưới lớp mái ngói lại chạy lăng xăng từ sau ra trước để lấy nào là thau, thùng hay bất kỳ thứ gì có thể hứng được nước mưa. Tùy theo chỗ dột to hay nhỏ mà trưng dụng vật dụng phù hợp. Chủ yếu là những chỗ ngói bị tuột nhẹ ra khỏi vị trí ban đầu do các trận gió to hoặc tác động nào đó từ thiên nhiên, chim chóc. Mảnh ký ức đáng giá đó cho đến bây giờ vẫn còn hằn sâu trong tâm trí của đứa trẻ năm nào. Bây giờ và nhiều năm sau nữa, khoảng thời gian đó chắc chắn vẫn là chất liệu sống rất bình dị, ấm áp và đầy ắp yêu thương mà tôi sẽ mang theo trên mọi hành trình.

Từng đứng ra chống đỡ bao trận gió giông, mưa bão hay những đợt nắng cháy xám mặt người, mái ngói ấy cũng đến lúc luyến tiếc nhường chỗ cho “người bạn mới” sẽ thay mình làm nhiệm vụ che chắn ngôi nhà sàn trong quãng thời gian sắp tới. Thời gian làm phai màu ngói đỏ, có những tấm đã âm thầm chuyển màu hồng phớt tự bao giờ. Một số khác cõng trên vành lớp rêu xanh sẫm của nước mưa đọng lại rồi chuyển thành màu đen. Vài tấm lưa thưa ở các góc đã chẳng còn nguyên vẹn mà chắc chính nó cũng không kịp nhận ra mình đã khuyết trong trận cuồng phong hay bão tố năm nào.

Từng tấm ngói đầy bụi theo tay các chú, các anh thợ lành nghề tuôn xuống khoảng sân trống kêu lên lộp độp rồi vỡ vụn từ từ thành một đống xà bần đỏ chót. Mấy chục năm làm nhiệm vụ che chắn cho các thế hệ đến đây cũng xem như trọn vẹn. Nhìn đóng ngói vừa rời khỏi mái nhà, tôi thầm nghĩ không biết chúng sẽ được dùng vào việc gì tiếp theo. Chỉ biết là những thứ đổ nát kia đã từng ôm ấp tôi vào lòng và đã cùng gia đình tôi chứng kiến bao sự thay đổi.

Chiều hôm đó, khoảng sân nhà phủ đầy bụi đỏ của ngói vỡ. Tôi đứng nhìn rất lâu, cứ có cảm giác một phần tuổi thơ mình cũng vừa được tháo xuống.

QUỐC QUY