Haiku – Ôm cả thế gian trong một chữ (Phần 3)


Phần 3: Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ haiku

Đọc phần 1 tại: Haiku – Ôm cả thế gian trong một chữ (Phần 1)

Đọc phần 2 tại: Haiku – Ôm cả thế gian trong một chữ (Phần 2)

  1. Thơ haiku có một cấu trúc nghệ thuật đặc sắc.

Một bài thơ haiku rất ngắn gồm 17 âm tiết và được xếp 3 dòng theo thứ tự 5-7-5: (theo âm tiếng Nhật)

Shichi Kei wa (5 âm tiết) Hồ Ômi tám cảnh

Kiri ni Kacurete (7 âm tiết) Sương mù dấu bảy rồi

Mii no KKane (5 âm tiết) Còn chuông đền Mii thôi (Bashô)

Do cấu trúc chặt chẽ như trên cho nên đòi hỏi người làm thơ haiku phải biết “kiệm từ”, chọn những từ và ý nào thật đắt, cô đọng, ẩn chứa nhiều ý nghĩa để đưa vào thơ. Ở đây, câu mở đầu có tính chất giới thiệu, gợi cảnh, gợi tình để mở ra ý cho hai câu sau. Các sự việc được phản ánh trong thơ haiku có khi tưởng như rời rạc, không liên kết với nhau, nhưng thực ra giữa chúng có mối liên kết chặt chẽ từ bên trong. Từ “sự tinh giản của tâm hồn” (A.Tagor), thơ haiku đã tạo nên sức mạnh nghệ thuật to lớn. Chính vì thế, nhà nghiên cứu phê bình Roland Barther (Pháp) nhận xét: “Sự ngắn gọn của haiku không phải là vấn đề hình thức. Haiku không phải là một tư tưởng phong phú rút vào một hình thức ngắn mà là sự tin vắn tắt tìm ra được hình thức vừa vặn cho mình”.

  1. Sử dụng nghệ thuật tương phản, đối lập cũng là đặc trưng của thơ haiku.

Đó là sự đối lập tương phản giữa cái vô hạn – hữu hạn, giữa không – có, giữa cái lớn – bé, xa – gần, con người – vũ trụ… Trong bài thơ “Ao cũ”, Bashô viết:

Ao cũ

Con ếch nhảy vào

Vang tiếng nước xao

Ở đây có sự tương phản đối lập giữa cái trường cửu của con người (ao cũ) và cái nhất thời (hình ảnh con ếch nhảy vô). Hình ảnh “ao cũ” thể hiện tính vĩnh cửu của không gian và thời gian, hình ảnh con ếch nói lên quan hệ biến dạng của sự vật trong sinh tồn. Nhờ cú nhảy của con ếch mà xao động cả mặt ao đánh thức sự yên tĩnh của sự vật, đánh thức cả không gian vũ trụ. Nhận xét về bài thơ này, nhà nghiên cứu Nhật Bản D.T Suzuki cho rằng: “Cái Ao cũ của Bashô nằm bên bờ kia vĩnh cửu nơi của thời gian vô thời gian. Đó là nơi vạn vật sinh ra là nguồn suối của thế giới sai biệt này nhưng trong chính nó không hề có mảy may sai biệt nào”. Và tiếng vang của nước do con ếch của Bashô khuấy động lên vẫn còn vang mãi cho đến tận bây giờ.

Ở bài thơ “Con quạ”, thi sĩ Bashô mô tả một cảnh đêm thu thật buồn, cô liêu:

Con quạ về làm tổ

Trên một cành cây khô

Đêm thu

Trong bài thơ này ba sự vật: con quạ, cành cây khôđêm thu có sự đối lập với nhau. Nếu “con quạ”, “cành cây khô” là cái hữu hạn thì đối lập với nó là cái vô hạn (đêm thu). Sự tương phản của ba sự vật tạo nên một khung cảnh thật ảm đạm cô tịch.

  1. Giới thiệu đề tài để tạo ra sự liên tưởng đối với người đọc cũng là một nghệ thuật của thơ haiku.

Các bài thơ haiku thường chỉ là những nét chấm phá, gợi mở để độc giả vận dụng trí tưởng tượng nhằm liên tưởng đến các sự vật và hiện tượng khác. Vì thế, người ta cho rằng thơ haiku giống như những bức tranh thủy mặc của người Nhật. Nó chứa đựng một khoảng trống, một khoảng chân không nhưng tràn trề sự sinh động của cuộc sống. Nhà thơ chỉ phác họa vài dòng về thiên nhiên:

Lá thủy tiên

Dưới làn tuyết mới

Nhè nhẹ trĩu mình (Bashô)

Vẽ lên một chiếc lá thủy tiên thôi mà ta cảm thấy được cả đời sống của cỏ cây, sự phân định của các mùa… Điều này có được là nhờ sự liên tưởng của người đọc để lấp đầy chỗ trống mà nhà thơ bỏ ngỏ. Chính vì thế mà nhà thơ Tagor (Ấn Độ) nhận xét, trong thơ haiku “Nhà thơ chỉ giới thiệu đề tài rồi bước nhanh sang một bên” và “lý do khiến nhà thơ rút nhanh chóng thế vì người đọc Nhật có quyền năng tinh thần về tưởng tượng rất lớn”

Cho đến ngày nay, thơ haiku Nhật Bản vẫn lôi cuốn người đọc nhiều nước trên thế giới bởi nội dung phong phú và nghệ thuật đặc sắc của nó. Đồng thời thể thơ này vẫn được nhiều người bắt chước sáng tác, nhưng không ai có thể vượt qua được thơ haiku Nhật Bản với những thi hào nổi tiếng. Thơ haiku là sản phẩm tinh thần riêng của người Nhật là niềm tự hào của đất nước Phù Tang, của xứ sở hoa anh đào.

Nguồn: Một số đặc điểm của thơ Haiku Nhật Bản

Bình Luận

© Các tác phẩm sáng tác được xuất bản đều được bảo hộ bản quyền trong phạm vi hoạt động của CAYBUTTRE.VN, và đăng ký tác quyền DMCA. Đề nghị không sao chép, đăng tải, sử dụng lại những tác phẩm đó nếu không có sự cho phép bằng văn bản của chúng tôi. Trong trường hợp phát hiện ra các tác phẩm  đã xuất bản có dấu hiệu vi phạm về bản quyền, hãy liên hệ với đội ngũ Quản trị viên - Biên tập viên của chúng tôi và xin thông báo qua hòm thư info.caybuttre@gmail.com hoặc gọi đến Hotline: 0918.901.280 để xử lý vi phạm. CBT là một hoạt động cộng đồng, phi thương mại, bạn cũng có thể tham gia  Donate hoặc dành tặng cà phê cho CBT tại đây. để giúp CBT có thêm khả năng phát triển trong thời gian tới. Xin trân trọng!
CÓ THỂ BẠN ĐANG TÌM
Danh sách thành viên Giới thiệu chung Quy định hoạt động
Các câu hỏi/đáp về CBT Trang vàng Cộng đồng Tìm hiểu về thẻ thành viên

0 Comments

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Theo Tuổi trẻ, vào 2h05p rạng sáng ngày 28.9 nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký qua đời tại nhà riêng ở phường Phước Long B, thà...
Đưa tay hái một đóa sen Mỉm cười… Thế sự rối ren thế à? Thì ra giữa chốn Ta Bà Người quên hai chữ thật thà quá ...
Lời thơ xưa khắc khoải Cho đến muôn ngày sau Ti gon loài hoa ấy Trầm lắng mãi trong nhau. mmm Nhẹ nhàng tay nâng ...
Lãng đãng chân phiêu trên lối về Xạc xào gió gọi tỉnh cơn mê Ngụp lặn dòng đời chao chát nhớ Bâng khuâng lưu luyến gi...
Theo ông Wilfried Eckstein, Viện trưởng viện Goethe Hà Nội, điều quan trọng là phải khơi gợi được tính hiếu kỳ, để độ...
Những điều từng rất nhớ Lâu rồi cũng sẽ quên Thế mà ngày xưa ấy Cứ xót xa ưu phiền Cũng là chưa hiểu chuyện Nên tự là...
Thẻ thành viên là loại thẻ member được cấp bởi Cộng đồng Cây Bút Trẻ, có giá trị nhận diện & sử dụng cho thành viên tại các hoạt động của Cộng đồng Cây Bút Trẻ và cơ quan chủ quản. Trong đó, ba...
Chương trình gặp gỡ, giao lưu với chủ đề “Ngày ấy & Bây giờ” đã được tổ chức tại Hà Nội vào đúng ngày 05.8.2022. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện mừng sinh nhật Cộng đồng Cây Bút Trẻ Vi...
Chương trình gặp gỡ, giao lưu với chủ đề “Ngày ấy & Bây giờ” đã được tổ chức tại Hà Nội vào đúng ngày 05.8.2022. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện mừng sinh nhật Cộng đồng Cây Bút Trẻ Vi...
Tớ không rời xa cậu nữa đâu – Cây Bút Trẻ!
Hôm nay, định sẽ không viết gì, định là sẽ giữ lại tất cả những cảm xúc thiêng liêng cho riêng mì...
Các Admin Cây Bút Trẻ – Trước ngày đón tuổi mới!
Định viết khá nhiều về cảm xúc, nhưng thôi, có lẽ sẽ không nên viết gì bởi những tấm hình dưới đâ...
Thư mời tham dự kỷ niệm 5 năm sinh nhật Cộng đồng Cây Bút Trẻ
Mến gửi các thành viên, bạn đọc, các quản trị viên… qua các thế hệ! Cộng đồng Cây Bút Trẻ V...
Đặc biệt: Đổi sách 1-1 miễn phí trong sự kiện “Ngày ấy & Bây giờ” mừng sinh nhật 5 tuổi Cây Bút Trẻ
Trong khuôn khổ nội dung của chương trình gặp gỡ “Ngày ấy & Bây giờ” sẽ có một ch...
Kết quả cuộc thi “Viết cho ngày chia tay” lần thứ I năm 2022: 1 giải Nhất, 2 giải Nhì và 5 giải Ba
Sau thời gian 5 tháng (từ 20.10.2021 – 20.3.2022) nhận bài, cuộc thi “Viết cho ngày chia tay” của...
Là không còn thích hợp để ở cạnh nhau thêm nữa!
“Nếu một ngày nào đó em chia tay Cây Bút Trẻ thì sẽ như thế nào?” Đấy là lời gợi ý c...
Thứ Năm, Tháng Chín 22, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Ba, Tháng Chín 20, 2022 Biên tập viên Nguyễn Phương Thơ
Thứ Bảy, Tháng Chín 17, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Năm, Tháng Chín 08, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Ba, Tháng Chín 06, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Chín 03, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Ba, Tháng Tám 30, 2022 Biên tập viên Nguyễn Phương Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 29, 2022 Biên tập viên Thùy Linh Thơ
Thứ Bảy, Tháng Tám 27, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Năm, Tháng Tám 25, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Ba, Tháng Tám 23, 2022 Biên tập viên Nguyễn Phương Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 22, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Năm, Tháng Tám 18, 2022 Biên tập viên Thùy Linh Thơ
Thứ Năm, Tháng Tám 18, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Tư, Tháng Tám 17, 2022 Biên tập viên Thùy Linh Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 15, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Tản văn
Thứ Bảy, Tháng Tám 13, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Bảy 30, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Ba, Tháng Bảy 26, 2022 Biên tập viên Nguyễn Phương Thơ
Chủ Nhật, Tháng Bảy 24, 2022 Biên tập viên Thùy Linh Thơ
Thứ Bảy, Tháng Bảy 23, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Ba, Tháng Bảy 19, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Bảy 16, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Bảy 16, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Năm, Tháng Bảy 14, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Ba, Tháng Bảy 12, 2022 Biên tập viên Nguyễn Phương Thơ
Thứ Bảy, Tháng Bảy 09, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Sáu, Tháng Bảy 08, 2022 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Năm, Tháng Bảy 07, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Hai, Tháng Bảy 04, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Chủ Nhật, Tháng Bảy 03, 2022 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Bảy 02, 2022 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Sáu, Tháng Bảy 01, 2022 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Năm, Tháng Sáu 30, 2022 BTV Huyền Trang Thơ
Thứ Năm, Tháng Sáu 30, 2022 BTV Huyền Trang Thơ