Nhớ thú chơi hoa thủy tiên


Người Hà Nội nổi tiếng cầu kỳ từ lời ăn tiếng nói đến những thú chơi. Chơi hoa thủy tiên là một thú chơi tinh tế, công phu và tao nhã của người Hà thành. Thú chơi này không biết có từ bao giờ, chỉ biết rằng cứ mỗi độ Tết đến, tại đền Bạch Mã xưa vẫn thường có hội thi hoa, thưởng hoa thủy tiên…

Ngày Tết với hoa thủy tiên trong ký ức

Dù nhiều năm sống ở nước ngoài nhưng nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách vẫn giữ phong thái và cốt cách của người Hà Nội trong thú chơi Tết. Với ông, từ khi còn bé đến nay, các giò thủy tiên trong bát sứ cổ và hương thơm quý phái của loài hoa này vẫn là biểu tượng của ngày Tết Nguyên đán.

Còn họa sĩ Lê Thiết Cương vẫn nhớ như in lời bà anh kể, rằng thủy tiên là loại hoa không thể thiếu được trong ngày Tết của người Hà Nội. Trong những bức ảnh gia đình treo ở phòng khách có một bức lớn chụp bà anh ngồi trên chiếc ghế vách bên cạnh cái bàn bán nguyệt mặt đá, trên bàn có một lọ hoa thủy tiên. Phần bo của bức ảnh còn nhìn rõ mấy dòng chữ ghi bằng bút mực: Giải nhì Hội thi thủy tiên xuân Canh Thìn, Hà Nội 1940.

Người chơi thủy tiên thưởng thức vẻ đẹp từ hoa, lá, dáng, rễ, củ… Ảnh: Vân Nam

Với họa sĩ, dịch giả Trịnh Lữ, trong ký ức Tết ngày bé không có cành đào cắm trong nhà mà phần nhiều là hoa thủy tiên và hoa cúc. Cha ông, họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc thường bảo: “Ai cũng nhổ một cây đào về nhà cắm, rồi xong thì Tết vứt đi, chả ra sao cả. Nhẽ ra cả vùng Nhật Tân, Xuân Đỉnh là một rừng đào, Tết đến rủ nhau lên ngắm giữa thiên nhiên, như dân Nhật thưởng thức hoa anh đào, có phải đẹp không”.

Năm nay đã xấp xỉ 80 tuổi nhưng nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn vẫn nhớ như in những ngày Tết từ thuở ấu thơ khi gia đình bà còn ở Tứ Liên – xưa là ngoại thành Hà Nội. “Hàng xóm nhà tôi ngày ấy là nhà bác Hai Phụng vô cùng thân thiết. Bác Phụng trai cứ đận giáp Tết lại ngồi ngoài sân chung, gọt khoảng 30 – 40 củ “hành tây”, chị em chúng tôi thường ngồi cả buổi tối xem bác gọt rất tỉ mỉ và thong thả. Bác vừa làm vừa giải thích: “Các cháu biết không, chơi hoa thủy tiên ngày Tết là niềm vui thanh tao, nho nhã và sang trọng của người Hà Nội. Nhưng thích nhất là tự gọt thủy tiên cách nào để gần 30 Tết là bắt đầu nở. Các cháu cứ nhìn hằng ngày thì biết, thủy tiên lớn nhanh lắm đó. Khoảng giữa tháng Chạp là lá lên xanh um rồi. Lúc đó lại xem bác tỉa lá nhé. Tỉa sao cho ai thích hoa nở tròn là có hoa tròn đầy, ai thích hoa nghiêng bên phải là có nghiêng bên phải. Hay là bố các cháu thích một chậu hoa lại chia làm hai nhánh, bác cũng gọt sao để khi nở hoa sẽ ra hai nhánh”… Bọn chúng tôi ngồi há miệng im thin thít nghe bác kể chuyện gọt hoa. Đến khoảng 25, 26 tháng Chạp, chúng tôi thức dậy khi hoa thủy tiên của bác xếp đầy ngoài sân đã nở lác đác, mùi thơm tinh khiết, thoang thoảng mà như lơ lửng đâu đây. Mọi người được bác gọt hoa tặng đã lần lượt đến nhận chậu thủy tiên mà mình dặn trước. Và ai cũng có chút quà, người thì con gà, người chai rượu, mấy chiếc bánh chưng, hộp bánh hoặc cành đào mang biếu vợ chồng bác. Riêng nhà tôi, bố đã dặn trước nên bọn tôi chọn bình thủy tiên mà củ đã được bác chia hai khéo léo, tỏa ra hai nhánh vươn cao nở hai chùm hoa trắng tinh e ấp, hẹn đúng mùng một Tết sẽ nở bung đón mừng năm mới” – nhà thơ Phan Thị Thanh Nhàn hào hứng kể…

Không chỉ thưởng hoa, xưa, những nhà quyền quý ở Hà Nội mùa xuân thường ướp trà với hoa thủy tiên để gia đình dùng hoặc đãi khách thân. Sinh thời bà Trịnh Văn Bô kể về cách ướp trà: Hoa thủy tiên được hái rất nhẹ nhàng, trà với hoa trộn theo tỷ lệ nhất định, không đem sấy mà cho vào chai con cóc, một loại chai lọ phổ biến thời xưa, sau đó đóng nắp bằng xi măng cho thật kín, rồi cất nơi thoáng mát uống quanh năm. Nay hầu như không ai ướp trà với loài hoa này nữa.

Thú chơi tao nhã của người Hà Nội

Theo họa sĩ Lê Thiết Cương, chơi hoa thủy tiên rất cầu kỳ từ khâu lựa củ, gọt hoa, chăm uốn… Bù lại, người chơi hoa có thể thưởng thức vẻ đẹp hài hòa của cả rễ, lá, hoa và hương thơm rất đặc biệt mà không loài hoa nào có được. Chính vì vậy mà thủy tiên là loại hoa duy nhất dùng bát cắm riêng, không phải lọ, bát bằng thủy tinh hoặc pha lê trong suốt, chân cao, loe miệng. Bát cắm thủy tiên không thể dùng vào bất kể việc gì khác.

Nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách cho biết, các cụ ngày xưa nếu muốn dự các kỳ thi thủy tiên thì phải rành rõi về các thế của thủy tiên, ít nhất là các thế căn bản như long, lân, quy hay phụng. Các thế này chỉ thể hiện qua cách gọt tỉa lá thôi. Hoa không tính. Thí dụ như nếu muốn tỉa thế phụng thì để ba giò lá phía sau mọc thẳng tự nhiên, trong khi lá hai bên bẻ uốn hay gãy gập ra ngoài. Nếu cũng sắp đặt như vậy, nhưng lá hai bên uốn vào trong thì sẽ thành thế long… Tất cả phải được thực hiện từ việc chuốt tỉa lá. Chứ không được dùng các thủ thuật như uốn lá, cài tăm… Người ta đặt ra các điều lệ thi chưa chắc đã vì tính mỹ thuật, mà nhiều khi chỉ để thử thách tài nghệ của người thi thôi.

Biết thưởng thức, biết chăm sóc, biết tìm được một giò thủy tiên đẹp không dễ. Được bộ rễ mượt, trắng thì lại ngắn. Tốt lá thì lại ít nụ… Ấy là chưa kể thời tiết, đông chí sớm hay muộn, ấm hay lạnh, nồm hay hanh tùy năm nhiều, năm ít, thậm chí chợ hoa Hàng Lược có năm chẳng một hàng nào bày bán thủy tiên. Người đẹp thường đỏng đảnh. Thủy tiên là loại khó tính, đòi hỏi người chơi phải công phu và biết chiều chuộng nó, phải biết nương theo cái thất thường của thời tiết mà kìm, ủ, thúc cho hoa nở không sớm, không muộn, sao cho cứ đúng giao thừa, thủy tiên mới nở hàm tiếu thì may mắn nhất.

Họa sĩ Lê Thiết Cương kể, sinh thời, bà anh có một cái hộp nhỏ bằng gỗ Hoàng hoa lý đựng mấy món đồ chuyên dùng sửa hoa. Từ cái bút lông thỏ để chuốt rễ thủy tiên cho trắng đều, một cái bút nhỏ, cứng để cọ lớp nhựa bao bên ngoài củ, mấy con dao bằng cật tre để gọt củ, kéo ngắn để tỉa lá…

Người xưa mê thủy tiên bởi đó là một kỳ công chinh phục. Người nóng tính, hấp tấp, vội vàng khó chơi được hoa thủy tiên. Mỗi khi gọt, tỉa, chăm sóc, uốn chỉnh thủy tiên đều cần sự tĩnh tại, tập trung tinh thần cao, nếu không rất dễ bị phạm, gãy, hỏng. Cái đẹp của thủy tiên là cái đẹp vẹn toàn, đẹp từ rễ, lá, hoa, hương và tổng hòa cả dáng thế.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách, lần cuối ông được nhìn thấy người Hà Nội chơi hoa thủy tiên là Tết năm 1962. Bẵng đi mấy chục cái Tết thời chiến tranh gian khó, thời hậu chiến đói nghèo, Hà Nội không thấy bóng dáng của thủy tiên. Mấy năm gần đây, thủy tiên đã quay trở lại. Chợ hoa Tết ở Hà Nội có rất nhiều hàng bán hoa thủy tiên. Tuy nhiên, thú chơi này mới chỉ hồi sinh phần “xác” mà chưa sống lại phần “hồn” của lối chơi xưa.

Như nghệ sĩ nhiếp ảnh Quang Phùng đã nói, hồn cốt Hà Nội nằm ở con người. Người Hà Nội chuộng sự tinh tế, cái gì các cụ để lại là gìn giữ, chăm chút… Rất mừng là giới trẻ bây giờ bắt đầu biết học để gọt thủy tiên thành các thế, dáng cổ truyền, giữ được nét đẹp của người Hà Nội. Họ tự lập các hội nhóm yêu hoa thủy tiên, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm chơi hoa và những tác phẩm hoa thủy tiên đẹp mắt.

Nguồn: Nhớ thú chơi hoa thủy tiên

Bình Luận

© Các tác phẩm sáng tác được xuất bản đều được bảo hộ bản quyền trong phạm vi hoạt động của CAYBUTTRE.VN, và đăng ký tác quyền DMCA. Đề nghị không sao chép, đăng tải, sử dụng lại những tác phẩm đó nếu không có sự cho phép của tác giả hoặc bằng văn bản của CBT Việt Nam. Trong trường hợp phát hiện ra các tác phẩm  đã xuất bản có dấu hiệu vi phạm về bản quyền, hãy liên hệ với đội ngũ Quản trị viên - Biên tập viên của chúng tôi và xin thông báo qua hòm thư info.caybuttre@gmail.com để phối hợp xử lý vi phạm. Trân trọng cảm ơn!
CÓ THỂ BẠN ĐANG TÌM
Danh sách thành viên Giới thiệu chung Quy định hoạt động
Các câu hỏi/đáp về CBT Trang vàng Cộng đồng CÂY BÚT TRẺ AUDIO

0 Comments

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Mùa hạ ơi *tặng Y. … hạ ơi, hạ đã về chưa mà sao chợt nắng, chợt mưa dầm dề? Phượng hồng rực đỏ cơn mê đưa...
Tháng Sáu về vội vã những chuyến xe Chở ký ức ngang qua miền cổ tích Cánh Phượng ép bỏ quên trong ngăn cặp Màu th...
Không ít nhà văn đã chọn một bút danh mang ý nghĩa nào đó, thay cho tên khai sinh của mình khi cầm bút sáng tác. Nhiề...
Vụ Bản, chiều 11.05.2024 Kính tặng Đảng bộ và Nhân dân huyện Vụ Bản Cuối chiều nắng vẫn vàng như mật Trải khắp đồn...
“Có lần mẹ nói con rằng mắt người là tạo vật cô đơn nhất của Chúa. Vì quá nhiều thứ trên thế giới đi qua con ngươi mà...
Em tìm lại mình trong màu nắng Tháng Tư Nơi khoảng trời dường như chỉ một màu trong suốt Cánh đồng Loa kèn khoác á...
Nhằm điều chỉnh một số định hướng hoạt động mới, Cộng đồng Cây Bút Trẻ Việt Nam thông báo về một số thay đổi với thành viên (sẽ có hiệu lực thực hiện từ ngày 30/1/2024) như sau: ĐỐI VỚI THÀNH VIÊN ...
Sau thời gian hơn 04 tháng diễn ra, cuộc thi viết “Những thiên thần không cánh” đã nhận được tất cả 40 bài tham gia dự thi của 40 tác giả. Trong đó, có 33 bài dự thi được duyệt qua vòn...
Lâu lắm rồi mình chẳng viết được gì cả, không nổi một câu thơ, chẳng vẹn một ý truyện. Thỉnh thoảng, những đêm buồn như thế này, mình lại ngồi đọc những bài viết được đăng tải trên website, đọc nhữ...
Tạm biệt mái trường – Thơ Hương Tràm
Tôi tìm nhặt cánh Phượng rơi Mùa hạ đã đến, chợt trời đổ mưa Đâu rồi Hạt nắng lưa thưa Ve ngân h...
Kết quả cuộc thi viết “Những thiên thần không cánh!”
Sau thời gian hơn 04 tháng diễn ra, cuộc thi viết “Những thiên thần không cánh” đã n...
Những điều Má không kể…!
Nó nhớ lúc nhỏ thứ quen thuộc nhất là bóng lưng của má. Đi đâu má cũng chở nó theo trên cái xe đ...
Mùa xuân có một thiên thần…
Thế rồi, mùa xuân năm ấy có một Thiên thần, đã mãi bay đi. Mẹ đã xa rời chúng tôi, không một lời...
Chị ấy tên là Hồng, biệt danh là Pink!
Cho dù câu chuyện có đang đi vào bế tắc, chỉ cần chị nói vài câu là mọi thứ sẽ vui vẻ. Chị biết ...
Ước mơ của Mẹ!
Xin lỗi mẹ vì có những lúc khiến mẹ phải buồn, con luôn muốn nói với mẹ dù con ngại ngùng đôi ch...
Thứ Sáu, Tháng Sáu 07, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Năm, Tháng Sáu 06, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Ba, Tháng Tư 16, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Năm, Tháng Hai 08, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Tư, Tháng Hai 07, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Ba, Tháng Hai 06, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Hai, Tháng Một 22, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Chủ Nhật, Tháng Một 21, 2024 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Mười Hai 23, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Mười Hai 23, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Chủ Nhật, Tháng Mười Một 05, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Mười Một 04, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Sáu, Tháng Chín 29, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Chủ Nhật, Tháng Chín 24, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Hai, Tháng Chín 18, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Chủ Nhật, Tháng Chín 17, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Tư, Tháng Chín 13, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Tư, Tháng Chín 06, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Tư, Tháng Tám 30, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 28, 2023 CÂY BÚT TRẺ Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 28, 2023 CÂY BÚT TRẺ Thơ
Chủ Nhật, Tháng Tám 27, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Tư, Tháng Tám 23, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 21, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Hai, Tháng Tám 14, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Bảy, Tháng Tám 05, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thông tin - Kiến thức
Thứ Ba, Tháng Tám 01, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Ba, Tháng Bảy 25, 2023 Biên tập viên Hương Tràm Thơ
Thứ Tư, Tháng Bảy 19, 2023 Biên tập viên Khánh Linh Thơ